ปัจจัยและอุปสรรคสำคัญที่ชาวพุทธจะต้องพิจารณาและก้าวข้าม เพื่อที่จะยอมรับว่า พระบาฮาอุลลาห์ (Baháʼu’lláh) คือ พระศรีอริยเมตไตรย (Maitreya Buddha) ที่ได้รับการพยากรณ์ไว้นั้น ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับความแตกต่างทาง หลักคำสอนพื้นฐาน (Doctrinal Differences) และ การตีความคำพยากรณ์แบบดั้งเดิม (Traditional Prophetic Interpretation)

1. อุปสรรคด้านการตีความคำพยากรณ์และเงื่อนไขการมา

อุปสรรคที่ชัดเจนที่สุดคือ การที่ชาวพุทธส่วนใหญ่ยึดถือการตีความคำพยากรณ์เกี่ยวกับพระศรีอริยเมตไตรยตามอักขระ (Literal Interpretation) ซึ่งกำหนดเงื่อนไขที่ขัดแย้งกับการอุบัติของพระบาฮาอุลลาห์ในคริสต์ศตวรรษที่ 19

• เงื่อนไขการสูญสิ้นของพระธรรม: คัมภีร์ทางพุทธศาสนาแบบดั้งเดิม (เช่น จักรวัตติสีหนาดสูตร) ระบุว่า พระศรีอริยเมตไตรยจะอุบัติขึ้นเมื่อ พระธรรมคำสอนของพระโคตมพุทธเจ้าเลือนหายไปจนหมดสิ้น . ในปัจจุบัน พุทธศาสนายังคงเป็นศาสนาที่มีชีวิตชีวาและมีการปฏิบัติอย่างกว้างขวางทั่วโลก จึงทำให้ชาวพุทธส่วนใหญ่เชื่อว่ายังไม่ถึงเวลาของการมา

• ช่วงอายุขัยและสภาพแวดล้อมของโลก: คำพยากรณ์ดั้งเดิมระบุว่า พระศรีอริยเมตไตรยจะมาบังเกิดในยุคที่มนุษย์มีอายุขัยยืนยาวมาก (เช่น 80,000 ปี) และโลกสงบสุขเป็น “ทิพย์” ซึ่งขัดแย้งกับยุคสมัยที่พระบาฮาอุลลาห์ปรากฏตัวในอิหร่านเมื่อศตวรรษที่ 19 ซึ่งเป็นช่วงที่มีความขัดแย้งและความทุกข์ยากอย่างรุนแรง

  • แนวคิดของศาสนาบาไฮจะแก้ปัญหานี้โดยการ ตีความคำพยากรณ์เหล่านี้ในเชิงสัญลักษณ์ (Symbolic Fulfillment) โดยมองว่า “การสูญสิ้นของพระธรรม” คือการที่หลักธรรมที่แท้จริงได้เสื่อมถอยลงจากชีวิตมนุษย์ ไม่ใช่การสูญหายของชื่อศาสนา

2. อุปสรรคด้านความเชื่อทางเทววิทยา (Theological Conflict)

ความแตกต่างทางปรัชญาที่เป็นแกนหลักของสองศาสนาเป็นอุปสรรคที่ต้องใช้การตีความใหม่ครั้งใหญ่:

• อนัตตา (Non-Self) ปะทะ วิญญาณอมตะ (Immortal Soul):

  • พุทธศาสนา: ยึดหลัก อนัตตา คือความไม่มีตัวตน/ไม่ใช่สาระถาวร ไม่มี “อาตมัน” หรือ “วิญญาณ” ที่เป็นอมตะ.

  • ศาสนาบาไฮ: สอนว่ามนุษย์มี วิญญาณ (Soul) ที่เป็นอมตะและเป็นอัตวิสัย (Rational Soul) ซึ่งดำรงอยู่และเจริญก้าวหน้าต่อไปหลังความตายทางกายภาพ การยอมรับคำสอนนี้จึงเท่ากับการทิ้งหลักการพื้นฐานของอนัตตา.

• อเทวนิยม (Non-Theism) ปะทะ เอกเทวนิยม (Monotheism):

  • พุทธศาสนา: หลายนิกาย (โดยเฉพาะเถรวาท) เป็น อเทวนิยม คือไม่เน้นหรือปฏิเสธแนวคิดเรื่อง พระผู้สร้าง ที่เป็นองค์บุคคล (Personal Creator God). การหลุดพ้นไม่ขึ้นอยู่กับการบูชาพระเจ้า.

  • ศาสนาบาไฮ: เป็น เอกเทวนิยม โดยเน้นถึงการมีอยู่ของ พระผู้เป็นเจ้า (God) ที่ดำรงอยู่สูงสุด และไม่อาจหยั่งรู้ได้ ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของการเผยแสดงธรรมทั้งหมด การยอมรับพระบาฮาอุลลาห์ในฐานะ “พระผู้แสดงธรรมของพระผู้เป็นเจ้า” (Manifestation of God) จึงเป็นการยอมรับแนวคิดเรื่องพระผู้เป็นเจ้าเข้ามาในกรอบคิดทางพุทธศาสนา

3. อุปสรรคด้านการสละธรรมเนียมและสิทธิ์อำนาจทางศาสนา

การยอมรับพระบาฮาอุลลาห์เป็นการก้าวออกจากระบบศาสนาเดิมไปสู่ระบบใหม่โดยสมบูรณ์

• การสละสิทธิ์อำนาจของคัมภีร์ดั้งเดิม: ศาสนาบาไฮเสนอว่า แม้พระพุทธเจ้าจะเป็นศาสดาที่แท้จริง แต่เนื้อหาของพระคัมภีร์ที่ส่งต่อกันมาอาจถูกบิดเบือนหรือสูญหายไปตามกาลเวลา และจำเป็นต้องยอมรับพระคัมภีร์ของพระบาฮาอุลลาห์ซึ่งเป็นข้อความใหม่ที่ปรับให้เหมาะสมกับยุคปัจจุบันแทน

• การเปลี่ยนไปสู่ระบบความเชื่อใหม่: การยอมรับว่าพระบาฮาอุลลาห์คือพระศรีอริยเมตไตรย คือการยอมรับ ศาสนาใหม่ ที่มีกฎหมาย บทบัญญัติ และโครงสร้างการบริหารงานที่แตกต่างจากระบบสงฆ์ของพุทธศาสนาโดยสิ้นเชิง ซึ่งรวมถึงการเน้นย้ำถึงความเป็น เอกภาพของมนุษยชาติ และการมีส่วนร่วมทางสังคมการเมืองในระดับโลกอย่างชัดเจน.

กล่าวโดยสรุป การยอมรับนี้จำเป็นต้องอาศัยการ ตีความคำพยากรณ์ในเชิงอุปมา และ การขยายกรอบคิดทางเทววิทยา ให้ครอบคลุมแนวคิดเรื่องพระผู้เป็นเจ้าและวิญญาณอมตะ ซึ่งเป็นความท้าทายที่ยิ่งใหญ่สำหรับชาวพุทธที่ยึดมั่นในหลักการของ อนัตตา และ อเทวนิยม ตามที่เข้าใจกันในนิกายดั้งเดิม.